SƯ PHẠM TÒA GIẢNG
TỔNG KẾT TUẦN 4
MINH HỌA TRONG BÀI GIẢNG VÀ VẤN ĐỀ GHI NHẬN NGUỒN TƯ LIỆU
Quý thầy cô thân mến!
Như vậy là chúng ta đã vượt qua được một nửa chặng đường của môn học Sư Phạm Tòa Giảng này. Tôi nhận thấy sự lãnh hội của mọi người đối với nội dung môn học rất tích cực. Hơn nữa, tinh thần thảo luận của mọi người ngày càng trở nên sôi nổi.
Trong ba tuần đầu, chúng ta đã bàn về việc một diễn giả phải có đời sống như thế nào để lời giảng và đời sống luôn song hành; phải biết lắng nghe thính giả, phải có lòng nhiệt thành khi đứng trên tòa giảng, phải biết áp dụng những phong cách truyền đạt sứ điệp khác nhau, và phải hiểu biết cách lựa chọn kinh văn sao cho thích hợp.
Trong tuần thứ tư này, chúng ta đã thảo luận về hai vấn đề quan trọng tiếp theo trong lĩnh vực sư phạm tòa giảng. Thứ nhất là biết sử dụng những minh họa trong bài giảng sao cho thích hợp và hiệu quả. Thứ hai là vấn đề ghi nhận nguồn tư liệu trong các bài giảng để tránh vi phạm đạo đức liên quan đến đạo văn.
Một lần nữa, tôi không ngại khi nói rằng hai vấn đề này cũng là những đề tài mang tính thời sự, bởi vì hầu hết các diễn giả đều phải đối diện và ít nhiều vấp phải những vấn đề này. Trước tiên, khi nói về việc sử dụng minh họa trong bài giảng, chúng ta không thể không đề cập đến hai yếu tố: nền tảng thần học và tầm quan trọng trong việc ứng dụng.
Có lẽ nhiều người cho rằng việc sử dụng ví dụ minh họa chỉ thuộc về lĩnh vực nghệ thuật giảng dạy, vậy thì có gì liên quan đến thần học? Thật ra, cách suy nghĩ như vậy chưa chính xác, bởi vì vấn đề này cũng là một chủ đề quan trọng được Kinh Thánh ghi nhận. Vì thế, chúng ta cần xác định thẩm quyền thần học của việc sử dụng minh họa. Chính tác giả đã nhận định rằng: “Ngay cả bản thân Tin Lành cũng là một câu chuyện — một minh họa sống.” Ý của tác giả muốn nói rằng có minh họa nào tốt hơn để giải thích tình yêu của Đức Chúa Trời đối với con người ngoài chính Đấng Christ, Đấng đã giáng thế làm người? Quả thật, Tin Lành chính là một câu chuyện, một minh họa tuyệt vời nhất về tình yêu của Đức Chúa Trời.
Điều quan trọng hơn nữa là chính Đấng Christ thường xuyên sử dụng các ví dụ để minh họa cho chân lý của Ngài. Sứ đồ Ma-thi-ơ xác nhận rằng: “Ngài chẳng phán điều gì cùng họ mà không dùng ví dụ” (Ma-thi-ơ 13:34). Trong khi đó, Mác cũng xác nhận Ngài là một diễn giả biết sử dụng ví dụ minh họa rất khôn ngoan, phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng đối tượng thính giả: “Ngài dùng nhiều ví dụ như vậy mà giảng đạo cho họ, tùy theo sức họ nghe được” (Mác 4:33–34).
Nói đến đây, tôi nghĩ rằng quý thầy cô đã thấy được tầm quan trọng của nền tảng thần học trong việc sử dụng ví dụ minh họa cho bài giảng. Hay nói cách khác, rất nhiều người trong chúng ta đã từng biết và sử dụng ví dụ minh họa nhưng chưa thực sự ý thức được tầm quan trọng của nó. Điều này dẫn chúng ta đến vấn đề quan trọng thứ hai: làm thế nào để ứng dụng một cách hiệu quả nhất?
Tôi xin trích dẫn lời của Mark Twain, một đại văn hào Hoa Kỳ, mà tác giả đã đề cập: “Sự khác biệt giữa từ đúng và từ gần đúng là sự khác biệt giữa tia sét và con đom đóm.” Câu nói này có ý nghĩa gì? Mark Twain không nói đến sự khác biệt giữa cái đúng và cái sai, nhưng ông nói đến sự khác biệt giữa cái đúng và cái gần đúng mà thôi. Sự khác biệt ấy được ví sánh như ánh sáng của một tia chớp so với ánh sáng của một con đom đóm. Vậy thì, nếu nói đến sự khác biệt giữa cái đúng và cái sai, khoảng cách giữa chúng còn lớn đến mức nào! Nhưng vấn đề đặt ra là tại sao tác giả lại trích dẫn câu nói này trong khi đang bàn về tầm quan trọng của việc sử dụng ví dụ minh họa?
Tác giả muốn nhấn mạnh đến những tác hại của việc sử dụng minh họa không đúng cách trong bài giảng, và ông đã đưa ra hai thái cực cần lưu ý. Thứ nhất, nếu diễn giả chỉ chú tâm sưu tầm các ví dụ minh họa và đặt trọng tâm bài giảng vào những câu chuyện minh họa thay vì trình bày chân lý Kinh Thánh, thì điều đó không những làm hỏng bài giảng mà còn có thể gây tổn hại đến đức tin của người nghe. Như chính lời tác giả đã nhận định: “Chúng ta rơi vào cái bẫy phụ thuộc nhiều hơn vào các câu chuyện của mình thay vì quyền năng từ Lời và Thánh Linh của Đức Chúa Trời để giữ chân người nghe. Tại thời điểm đó, các minh họa của chúng ta cản trở thay vì mang lại sự mở mang sự hiểu biết.”
Tác hại thứ hai mà tác giả cảnh báo chính là những ví dụ minh họa mà diễn giả cần phải loại bỏ ngay khỏi bài giảng. Đó là những minh họa mà thay vì giúp thính giả dễ hiểu một chân lý, lại khiến họ hiểu sai hoặc nảy sinh thêm nghi vấn về chân lý ấy. Vấn đề này không phải chưa từng xảy ra, mà thực tế còn xảy ra khá thường xuyên.
Có lần, tôi nghe một diễn giả giải thích về chân lý “Đấng Christ là cầu nối giữa Đức Chúa Trời và con người”. Ông kể rằng trong một trận hỏa hoạn, người cha đã lấy thân mình làm cầu nối giữa mái nhà của gia đình mình với mái nhà hàng xóm, rồi cho đứa con nhỏ bò qua thân mình. Người nghe tự hỏi: Tại sao ông không bế đứa bé rồi nhảy qua nhà bên kia? Quý thầy cô thấy đó, chỉ cần một minh họa thiếu tính logic hoặc không có tính xác thực cũng có thể khiến người nghe nghi ngờ tính xác thực của chính chân lý mà chúng ta đang giảng dạy. Tác giả trích lời của Haddon Robinson: “Một màn sương trên bục giảng là một màn sương mù dưới hàng ghế giáo dân.” Quả thật, như Robinson đã nói, ngày nay có không ít diễn giả còn mơ hồ về chân lý, nên sử dụng những minh họa sai trật, khiến người nghe càng khó nhận ra chân lý hơn.
Với kinh nghiệm cá nhân, tôi từng có một thời gian dài luôn tìm mua sách và lên mạng tìm kiếm những ví dụ minh họa cho bài giảng. Tuy nhiên, theo thời gian, nguồn tư liệu ấy cũng dần cạn kiệt, khiến tôi rất vất vả trong việc tìm kiếm minh họa mới cho mỗi tuần. Cho đến một ngày, sau những giờ cầu nguyện, tôi nhận ra một nguồn tư liệu vô tận và luôn có giá trị, đó chính là Kinh Thánh.
Tôi muốn nói rằng không có nguồn minh họa nào tốt hơn việc sử dụng chính những hình ảnh và câu chuyện được trình bày trong Kinh Thánh. Nếu chúng ta biết áp dụng một cách khôn ngoan và hợp lý, bài giảng sẽ trở nên sáng tỏ và có sức thuyết phục lớn hơn đối với người nghe. Tác giả cũng đã nhận định về vấn đề này như sau: “Thường thì Kinh Thánh đã cung cấp hình ảnh ngôn từ riêng để giải thích chân lý. Thêm vào các thành phần phụ, giống như ma-na để qua ngày, có thể biến thành sâu bọ và bốc mùi, làm hỏng tác động của một thông điệp vốn đã mạnh mẽ.”
Nói như vậy không có nghĩa là tôi khuyên chúng ta không nên sử dụng những ví dụ minh họa bên ngoài Kinh Thánh. Điều tôi muốn chia sẻ với quý thầy cô từ kinh nghiệm cá nhân chính là: thay vì chỉ tìm kiếm và vay mượn từ người khác, mỗi chúng ta nên tự xây dựng cho mình một thư viện riêng về các ví dụ minh họa.
Có những người rất nghiêm khắc trong đời sống thuộc linh, cho rằng không nên đọc báo, xem truyền hình hay sử dụng mạng xã hội. Tôi thì có cách nhìn khác. Tôi sử dụng những phương tiện đó với mục đích tìm kiếm và thu thập những thông tin có thể giúp mình minh họa tốt hơn cho các bài giảng. Cứ như thế, mỗi khi bắt gặp một mẩu tin hay một câu chuyện hữu ích, tôi ghi chép lại và sắp xếp chúng theo từng chủ đề thích hợp. Cách làm này sẽ hiệu quả hơn nhiều khi truyền đạt lại, bởi vì những minh họa ấy có thể gắn liền với chính những cảm nhận và sự suy tư của bản thân, thay vì chỉ vay mượn nguyên văn từ người khác mà không thực sự xuất phát từ dòng tư tưởng và sự suy nghĩ của chính mình.
Bây giờ, tôi xin tạm rời khỏi vấn đề sử dụng ví dụ minh họa trong bài giảng để chuyển sang vấn đề thứ hai, đó là việc ghi nhận nguồn tư liệu trong bài giảng. Khi đề cập đến vấn đề này, có hai khía cạnh quan trọng mà chúng ta không thể bỏ qua, đó là khía cạnh thần học và khía cạnh đạo đức.
Trước tiên, tôi chưa bàn đến vấn đề các nguồn tư liệu bên ngoài Kinh Thánh. Bởi vì, đối với những nguồn tư liệu này, nếu sử dụng mà không trích dẫn nguồn thì đương nhiên là vi phạm đạo văn. Đây là một nguyên tắc cơ bản mà bất cứ sinh viên thần học nào cũng phải biết và áp dụng. Vấn đề mà tác giả đặt ra ở đây là: Khi sử dụng những ý tưởng trong bài giảng của người khác, chúng ta có cần phải ghi nhận nguồn hay không? Để trả lời câu hỏi này, trước tiên chúng ta phải xem xét khía cạnh thần học của vấn đề.
Vấn đề đầu tiên chúng ta cần xem xét chính là bản văn Kinh Thánh có thuộc quyền sở hữu độc quyền của bất kỳ cá nhân nào hay không. Tất nhiên là không. Kinh Thánh là món quà Đức Chúa Trời ban cho nhân loại nói chung và Hội Thánh nói riêng. Đó cũng là lý do tại sao tác giả nhấn mạnh rằng những gì chúng ta nhận lãnh và chia sẻ phải được thực hiện với tinh thần ban cho nhưng không.
Chúa Giê-su, khi dạy các môn đồ về việc sử dụng quyền phép mà Ngài ban cho, đã phán rằng: “Các ngươi đã được lãnh không thì cũng hãy cho không” (Ma-thi-ơ 10:8). Vậy thì, khi chúng ta nhận được sự dạy dỗ từ Kinh Thánh, chẳng phải chúng ta cũng nên chia sẻ để mọi người có thể tự do tiếp nhận và sử dụng hay sao?
Tôi còn nhớ, cách đây mười sáu năm, khi giảng tập trong ngày tốt nghiệp Cử nhân Thần học, đề tài mà tôi giảng hôm đó là “Khi Chúa Giê-su Xoay Mặt Lại”. Tôi vẫn còn nhớ rất rõ. Trong lúc góp ý cho các sinh viên giảng tập, một người bạn đồng môn đã hỏi tôi: “Tôi có thể sử dụng bài giảng của mục sư để giảng cho Hội Thánh được không?” Tôi đã trả lời: “Lời Chúa không ai có quyền đòi bản quyền cả.” Cần nói thêm rằng hôm đó tôi cũng nhận được không ít “đá”!
Tóm lại, đứng trên góc độ của người giảng và xét về khía cạnh thần học, không ai được phép đòi quyền sở hữu độc quyền đối với những chân lý Kinh Thánh hay những ý tưởng được chia sẻ nhằm gây dựng Hội Thánh, bởi đó là những điều mà bất cứ ai cũng có thể tiếp nhận và sử dụng. Tuy nhiên, vấn đề mà tác giả đang đề cập với chúng ta lại là việc sử dụng những ý tưởng của người khác, chứ không phải là việc chia sẻ những ý tưởng của chính mình. Vì thế, vấn đề này có liên hệ trực tiếp đến khía cạnh đạo đức mà tôi đã đề cập ở trên.
Trước khi nói thêm về khía cạnh đạo đức này, tôi xin kể lại một vài sự việc từng xảy ra với bản thân mình. Tôi còn nhớ, khi theo học chương trình Cử nhân Thần học, trong một lớp học của tôi có một người bạn đồng môn đã sao chép bài thảo luận của tôi, sau đó thay đổi một vài từ rồi đăng bài ấy lên sau tôi một ngày. (Tôi xin tạm giấu tên người đó.) Tuy nhiên, người ấy vẫn khẳng định rằng mình không hề sao chép. Người vợ của anh ta, cũng là một sinh viên cùng lớp, đã cùng chồng lên tiếng công kích tôi. Lúc đó, tôi đã tự hỏi: “Đạo đức của một người diễn giả Cơ-đốc trong tương lai là như vậy sao?”
Một lần khác, tôi được mời đến giảng tại một Hội Thánh bạn trong vùng. Người chấp sự phụ trách đã yêu cầu tôi gửi trước bài giảng và phần Kinh Thánh sẽ sử dụng. Đến Chúa nhật hôm đó, khi đứng trên bục giảng và nhìn xuống, tôi nhận thấy phản ứng của mọi người có vẻ rất lạ. Họ nhìn nhau với những ánh mắt khác thường. Sau khi giảng xong, một người đến gặp tôi và nói: “Thứ Sáu vừa rồi, chúng tôi đã được nghe bài giảng của mục sư.” Có lẽ quý thầy cô cũng có thể hình dung được tâm trạng của tôi lúc đó như thế nào rồi, phải không?
Điều tôi muốn nói là, cho dù chúng ta được phép sử dụng ý tưởng, thậm chí sao chép nguyên cả bài giảng của người khác, nhưng nếu không ghi nhận nguồn thì có nghĩa là chúng ta mặc nhiên xem đó là “sản phẩm” của chính mình. Và như thế, chúng ta đã vi phạm nguyên tắc đạo đức. Tác giả trích lời của Jamie Buckingham: “Ranh giới mong manh giữa một "kẻ cướp biển" và một "con vẹt", giữa hành vi "trộm cắp" và "sự cho phép." Chúng ta cần nhớ rằng, cho dù người chủ của những sản phẩm ấy không biết, thì chính lương tâm chúng ta biết và Đức Chúa Trời cũng biết.
Có lẽ quý thầy cô sẽ hỏi rằng liệu tôi có bao giờ sử dụng ý tưởng của người khác trong các bài giảng của mình hay không. Thành thật mà nói, trước đây tôi thường nghe các bài giảng của những diễn giả người Mỹ. Tuy nhiên, khi lắng nghe, tôi chỉ tập trung tìm hiểu xem các diễn giả ấy giải thích bản văn Kinh Thánh như thế nào, hơn là sao chép những ý tưởng của họ. Đồng thời, trong quá trình lắng nghe, tôi thường phát hiện ra những ý tưởng mới có liên hệ với những điều tác giả trình bày khi giải thích bản văn ấy. Bởi vì, tôi có cùng cảm nhận với Ralph Waldo Emerson: “Trên thực tế, việc biến tư tưởng của người khác thành của mình cũng khó khăn chẳng kém gì việc tự mình sáng tạo ra nó.”
Tất nhiên, tôi không phản đối việc sử dụng ý tưởng của người khác trong các bài giảng của mình. Vấn đề là chúng ta phải giữ cho lương tâm mình không bị cáo trách bằng cách ghi nhận nguồn tư liệu một cách trung thực. Tác giả cũng không phản đối việc này, nhưng ông khuyến khích chúng ta phải luôn lưu ý đến khía cạnh đạo đức. Ngoài ra, tác giả còn nhấn mạnh rằng một bài giảng biết sử dụng những ý tưởng hay từ người khác và ghi nhận nguồn một cách trung thực sẽ có thêm sức thuyết phục. Ông viết: “Mặt khác, việc ghi nhận nguồn thường làm tăng thêm sức mạnh cho thông điệp..., và việc ghi nhận nguồn thường có giá trị lớn lao không kém gì bản thân tài liệu được trích dẫn.”
Cô Thúy Hằng đã làm tốt công tác trực tuần!
Tuần sau chúng ta sẽ có giờ học Zoom. Tôi sẽ thông báo chi tiết sau.





Bình luận